ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ: ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ਼ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਨੂੰ “New U.S. Territory” ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਨਕਸ਼ਾ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਤੂਫ਼ਾਨ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਨੇ 18 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਆਪਣੇ Truth Social ਅਕਾਊਂਟ ’ਤੇ ਇੱਕ ਨਕਸ਼ਾ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ “ਨਵੇਂ ਇਲਾਕੇ” ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ।
ਟਰੰਪ ਦੀ ਇਸ ਪੋਸਟ ਨਾਲ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਨਕਸ਼ੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਮਰੀਕੀ ਖੇਤਰੀ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਕਦਮ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਕਿਉਂ ਹੈ ਇੰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ?
ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ਼ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨੂੰ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਊਰਜਾ ਵਪਾਰ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬੇਹੱਦ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਇਸ ਰਸਤੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ, ਸੈਨਿਕ ਟਕਰਾਅ ਜਾਂ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਪੈਟਰੋਲ-ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ’ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਟਰੰਪ ਦੀ ਪੋਸਟ ਨੇ ਛੇੜੀ ਨਵੀਂ ਬਹਿਸ
ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ “New U.S. Territory” ਲਿਖ ਕੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੋਸਟ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਹੋਈਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਿਸੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਮਝੌਤੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕੀਆਂ।
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹੇਠ ਲਿਆਉਣ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ “territory” ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 18 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਨਕਸ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ।
ਈਰਾਨ ਵੱਲੋਂ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ
ਟਰੰਪ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਉਪ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਕਾਜ਼ਮ ਗਰੀਬਾਬਾਦੀ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਬਾਰੇ ਟਰੰਪ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ’ਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਈਰਾਨੀ ਪੱਖ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਖੇਤਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਥਿਤੀ, ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ਅਮਰੀਕਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੋਰਮੁਜ਼ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਟਰੰਪ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ਼ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਲਾਕਾ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ “ਅਮਰੀਕੀ ਇਲਾਕਾ” ਲਿਖ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਸ ਖੇਤਰ ’ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਅਜਿਹਾ ਕਦਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਖੇਤਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰੇਗਾ।
ਇਸ ਲਈ ਟਰੰਪ ਦੀ ਪੋਸਟ ਨੂੰ ਫਿਲਹਾਲ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਖੇਤਰੀ ਤਬਦੀਲੀ ਵਜੋਂ।
ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਰਾਹ ਹੋਰ ਮੁਸ਼ਕਲ?
ਇਹ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਨੇ 18 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੈਅ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਤੇ ਰੁਖ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਕਾਰਨ ਟਰੰਪ ਦੀ “ਨਵਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਇਲਾਕਾ” ਵਾਲੀ ਪੋਸਟ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਕਸ਼ੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ’ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ’ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਣ ਦਾ ਡਰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉੱਪਰ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
18 ਅਗਸਤ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੱਡਾ ਉਛਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਆਵਾਜਾਈ, ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਆਮ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਓਮਾਨ ਵੀ ਬਣਿਆ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਰਦਾਰ
ਇਸ ਪੂਰੇ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਓਮਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਓਮਾਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਧਿਅਮ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਾਲੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵਿਵਸਥਾ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਓਮਾਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਖ਼ਤ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਲ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਹੋਰ ਪੇਚੀਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੁਣ ਹੋਰਮੁਜ਼ ’ਤੇ
ਟਰੰਪ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ਼ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਣੀ ਸੈਨਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤਾਕਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਈਰਾਨ ਆਪਣੀ ਖੇਤਰੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ।
ਜੇਕਰ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਹੋਰ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।
