ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 4 ਸਤੰਬਰ 2026: ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਨੇ Phuket ਤੋਂ Delhi ਆ ਰਹੀ ਫਲਾਈਟ AI2379 ਦੇ Pilot-in-Command (PIC) ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੇ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਪਾਇਲਟ ਦੇ ਸੈਂਪਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ psychoactive substance ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ‘ਜ਼ੀਰੋ ਟੋਲਰੈਂਸ’ ਨੀਤੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਫਿਟਨੈੱਸ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
4 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਗੰਭੀਰ ਹਵਾਈ ਹਾਦਸਾ
ਇਹ ਮਾਮਲਾ 4 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਵਾਪਰੀ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। Phuket ਤੋਂ Delhi ਆ ਰਹੀ Airbus A320 ਫਲਾਈਟ ਨੇ ਉਡਾਣ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ 300 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਉਚਾਈ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰੂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਲੈਂਡ ਕਰ ਗਿਆ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਂਚ ਮੁਤਾਬਕ ਘਟਨਾ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਤਿੰਨੋਂ hydraulic systems ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਮੱਸਿਆ ਆਈ। ਇਸ ਕਾਰਨ autopilot disengage ਹੋਇਆ ਅਤੇ stall warning ਵੀ ਐਕਟੀਵੇਟ ਹੋਈ। ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ Aircraft Accident Investigation Bureau (AAIB) ਵੱਲੋਂ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪਾਇਲਟ ਦਾ ਡਰੱਗ ਟੈਸਟ ਬਣਿਆ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ
ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵੇਂ ਪਾਇਲਟਾਂ ਦਾ ਲਾਜ਼ਮੀ psychoactive-substance screening test ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁੱਖ ਪਾਇਲਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਤੀਜਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਿਸ ਲਈ confirmatory test ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ designated laboratory ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਟੈਸਟ ਨੇ ਵੀ psychoactive substance ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ marijuana/cannabis ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਤੀਜੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵੇਂ ਪਾਇਲਟਾਂ ਨੂੰ flying roster ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਜਾਂਚ ਅਤੇ confirmatory result ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਮੁੱਖ ਪਾਇਲਟ ਦੀ employment ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
AAIB ਨੇ ਵੀ ਜਤਾਈ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ
AAIB ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਂਚ ਨੇ ਪਾਇਲਟ ਦੇ drug-test ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ safety concern ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਨੇ aviation regulator Directorate General of Civil Aviation (DGCA) ਨੂੰ psychoactive substances ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਢੁੱਕਵੇਂ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਾਂਚ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਪਾਇਲਟ ਦੇ drug-test ਨਤੀਜੇ ਨੇ ਹੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਆਈ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ aircraft systems, flight data, cockpit voice recordings ਅਤੇ ਹੋਰ operational factors ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Air India ਨੇ ਅਪਣਾਈ ‘Zero Tolerance’ ਨੀਤੀ
ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਅਰਲਾਈਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਰਜੀਹ ਹੈ ਅਤੇ Phuket-Delhi flight ਦੇ Pilot-in-Command ਦੇ psychoactive substance ਲਈ positive ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਤੁਰੰਤ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੇ safety, fitness ਅਤੇ regulatory requirements ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਖ਼ਤ ਰਵੱਈਏ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸਾਰੇ ਪਾਇਲਟਾਂ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ
ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ Air India ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਇਲਟਾਂ ਦੀ psychoactive substances ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ prohibited substances ਲਈ screening ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਦਮ ਮੌਜੂਦਾ regulatory requirements ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ pilot fitness ਅਤੇ flight safety ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ screening ਵਿੱਚ Air India Express ਦੇ ਪਾਇਲਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਯਾਤਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ’ਤੇ ਮੁੜ ਉੱਠੇ ਸਵਾਲ
Phuket-Delhi flight ਦੀ ਘਟਨਾ ਨੇ aviation sector ਵਿੱਚ pilot fitness, drug testing ਅਤੇ aircraft safety systems ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ AAIB ਜਹਾਜ਼ ਦੇ hydraulic systems ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਾਇਲਟ ਦੇ drug-test ਨਤੀਜੇ ਨੇ human factors ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਾਇਲਟ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ fitness ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਡਾਣ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਾ ਸੈਂਕੜੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਫਿਲਹਾਲ AAIB ਦੀ ਜਾਂਚ ਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਟਨਾ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜਾ ਜਾਂਚ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇਗਾ। Air India ਵੱਲੋਂ ਮੁੱਖ ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।