ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 31 ਅਗਸਤ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ’ਤੇ ਇਸ ਸਾਲ ਅਗਸਤ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਮੁਤਾਬਕ ਅਗਸਤ 2026 ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1901 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਅਗਸਤ ਰਿਹਾ। ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 28.01 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਅਗਸਤ ਦਾ ਆਮ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 27.34 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਨ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰਾਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਵਾਰ ਅਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗਰਮ ਰਹੀਆਂ। ਅਗਸਤ 2026 ਦਾ ਔਸਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ 24.36 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਰਿਹਾ, ਜੋ 1901 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਆਮ ਔਸਤ 23.68 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਹੈ।
ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਨੇ ਵਧਾਈ ਗਰਮੀ
ਇਸ ਸਾਲ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਦੀ ਘਾਟ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। IMD ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ 213.3 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਮੀਂਹ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ 2001 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਸਤ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪੱਧਰ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਘਟੀ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਰ ਵਧਿਆ।
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ ਅਗਸਤ ਦੌਰਾਨ ਚਾਰ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮ ਬਣੇ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁੱਲ 26 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈ ਬਾਰਿਸ਼ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੰਡੋ-ਗੈਂਗੇਟਿਕ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰਹੀ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦ ਮੁਤਾਬਕ ਮੀਂਹ ਨਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਵਰਖਾ ਦੀ ਘਾਟ ਬਣੀ ਰਹੀ।
ਐਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਵੀ ਅਸਰ
IMD ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਆਫ਼ ਮੈਟਿਓਰੋਲੋਜੀ ਮ੍ਰਿਤੁੰਜਯ ਮਹਾਪਾਤਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਨੇੜੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਐਲ ਨੀਨੋ ਹਾਲਾਤ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਐਲ ਨੀਨੋ ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ
ਅਗਸਤ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। IMD ਨੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਤੰਬਰ 2026 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਵਰਖਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਔਸਤ ਦੇ 91 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਤਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਔਸਤ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ’ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ, ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਖੇਤਰ ਜਿੱਥੇ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਕਮੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਗਰਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ
ਇਸ ਵਾਰ ਬਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਰਾਤ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੈ। ਰਾਤਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦਿਨ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੰਕਰੀਟ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਖੇਤਰ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਵੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਅਗਸਤ 2026 ਦਾ ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਰਹੇ ਮੌਸਮੀ ਪੈਟਰਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਸੰਕੇਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਦਾ ਇਹ ਸੁਮੇਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।