ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੱਦਾਖ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦਿਆਂ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ 28 ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ’ਤੇ Survey of India ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੱਦਾਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ 28 ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਰਰੇ, ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ, ਘਾਟੀਆਂ, ਦਰਿਆ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਗਰਾ ਅਤੇ ਹੌਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਵਰਗੇ ਉਹ ਖੇਤਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ 2020 ਦੇ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦੀ ਤਣਾਅ ਦੌਰਾਨ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ।
28 ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਾਮ
ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੂਚੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ 28 ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੀਸ਼ਾ ਗਿਰੀ, ਬ੍ਰਾਂਗਸਾ, ਚਾਪਚਿੰਗਲ ਪਾਸ, ਕਨਿਸ਼ਕ ਪੀਕ, ਕਰੁਣ ਪੀਰ, ਕੁਕਸੇਲ, ਮਾਰਤੰਡ ਗਿਰੀ, ਪਰਪਿਕ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ, ਸਕਾਮਰੀ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ, ਸ਼ਾਚਮਿਰਕ ਪਾਸ, ਸ਼ਕੋਰਗਾ ਵੈਲੀ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਪੀਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੇਹਰਾ ਕੰਪਾਸ, ਡਰਾਕ ਕਾਰਪੋ, ਗੋਗਰਾ, ਜੋਲਮੋਰੀ, ਕੁਮਾਰਾਯਣਾ ਪੁਆਇੰਟ, ਪਾਂਗਲੁੰਗ, ਰਿੰਚਨ ਜ਼ਾਂਗਪੋ, ਸਾਕਿਆਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰੀ, ਗੁਰੂ ਰਿੰਪੋਚੇ ਝੀਲ, ਸ਼ਾਮਲ ਲੁੰਗਪਾ, ਯਾਂਗਪਾ ਦਰਿਆ, ਹੌਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗ, ਮਾਰਪਾ ਲੋਤਸਾਵਾ ਰੀ, ਮਿਲਾਰੇਪਾ ਕਾਂਗਰੀ, ਸ਼ਿਵਾ ਰੀ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਚੋਟੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਝੀਲ ਤੱਕ
ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾਮ ਚੋਟੀਆਂ ਲਈ, ਕੁਝ ਪਹਾੜਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਪੀਕ, ਕਨਿਸ਼ਕ ਪੀਕ, ਅਤੀਸ਼ਾ ਗਿਰੀ, ਮਾਰਤੰਡ ਗਿਰੀ, ਰਿੰਚਨ ਜ਼ਾਂਗਪੋ, ਸਾਕਿਆਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰੀ, ਮਾਰਪਾ ਲੋਤਸਾਵਾ ਰੀ, ਮਿਲਾਰੇਪਾ ਕਾਂਗਰੀ, ਸ਼ਿਵਾ ਰੀ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਰੀ ਨੂੰ ਚੋਟੀਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਕਰੁਣ ਪੀਰ, ਡਰਾਕ ਕਾਰਪੋ ਅਤੇ ਜੋਲਮੋਰੀ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਪਚਿੰਗਲ ਪਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਚਮਿਰਕ ਪਾਸ ਦਰਰੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਪਰਪਿਕ ਅਤੇ ਸਕਾਮਰੀ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼ਕੋਰਗਾ ਵੈਲੀ ਨੂੰ ਘਾਟੀ, ਯਾਂਗਪਾ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਰਿੰਪੋਚੇ ਨੂੰ ਝੀਲ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੌਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਵਾਟਰ ਬਾਡੀ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੇਹਰਾ ਕੰਪਾਸ ਦਾ ਵੀ ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ
ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੇਹਰਾ ਕੰਪਾਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਖੇਤਰ ਅਕਸਾਈ ਚਿਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਵਾਦਿਤ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਕਸਾਈ ਚਿਨ ’ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਹ ਖੇਤਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਚੀਨ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹੇਠ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਮਿਆਰੀ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦੀ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਦਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
2020 ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਤਣਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਲਾਕੇ ਵੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ
ਗੋਗਰਾ ਅਤੇ ਹੌਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਪੂਰਬੀ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ 2020 ਦੇ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸੈਨਿਕ ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ Survey of India ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਮਿਆਰੀ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਮਿਆਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਵੀਂ ਫੌਜੀ ਤਾਇਨਾਤੀ, ਪੈਟਰੋਲਿੰਗ ਪ੍ਰਬੰਧ ਜਾਂ Line of Actual Control ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਮਿਆਰੀਕਰਨ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ?
ਸਰਵੇ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ, ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਾਮ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧੇਗੀ।
ਲੱਦਾਖ ਆਪਣੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਮਹੱਤਤਾ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਖੇਤਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਇਕਸਾਰ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ 28 ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।