ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 18 ਸਤੰਬਰ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੋਸ਼ਣ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੇਬਲਿੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਐਂਡ ਸਟੈਂਡਰਡਜ਼ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (FSSAI) ਨੇ Nestlé India ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ adjudication cases ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਹਨ।
FSSAI ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ NAN Excella Pro Stage 1, Lactogen Pro 1 ਅਤੇ Nestlé ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਇੱਕ follow-up formula ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਆਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਲ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲੈਬ ਟੈਸਟ ਦੌਰਾਨ ਬਾਇਓਟਿਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਾਪਦੰਡ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪਾਈ ਗਈ।
‘5 HMOs’ ਅਤੇ Whey Protein ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ’ਤੇ ਸਵਾਲ
FSSAI ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਫਾਰਮੂਲਾ ਉਤਪਾਦਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪੋਸ਼ਣ ਸਬੰਧੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨੇ NAN Excella Pro Stage 1 ਦੀ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਲ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ‘5 HMOs’ ਅਤੇ ‘Whey Protein’ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦਾਅਵਿਆਂ ’ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ Lactogen Pro 1 ਵਿੱਚ Whey Protein ਨੂੰ ‘easy to digest’ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਵੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।
FSSAI ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਦਾਅਵੇ Food Safety and Standards (Foods for Infant Nutrition) Regulations, 2020 ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਲ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।
Follow-up formula ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਟਿਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲੈਬ ਟੈਸਟ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪੱਖ ਇੱਕ follow-up formula ਦਾ ਹੈ। FSSAI ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲੈਬ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਮੂਨੇ ਵਿੱਚ Biotin (Vitamin B7) ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਲੋੜ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪਾਈ ਗਈ।
ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜਾਂਚਣ ਲਈ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਰੈਫਰਲ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕੀਤੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਮੂਨਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਬਾਇਓਟਿਨ ਮਾਪਦੰਡ ’ਤੇ ਖਰਾ ਨਹੀਂ ਉਤਰਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਵੱਲੋਂ sub-standard ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
E-commerce ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਂਚ
FSSAI ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਾਂਚ ਸਿਰਫ਼ ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ’ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਲ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪੋਸ਼ਣ ਸਬੰਧੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਪਰਖਿਆ।
ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਫਾਰਮੂਲਾ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਬਲਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਸਬੰਧੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਾਮਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਪੇ ਅਕਸਰ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਪੈਕੇਜ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਖ਼ਰੀਦ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ?
Nestlé India ਨੇ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਪਾਲਣਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਲਾਗੂ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ FSSAI ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੇਬਲਿੰਗ ਦਾਅਵਿਆਂ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧੀ ਪਹਿਲਾਂ FSSAI ਦੀ ਮਾਹਿਰ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਇਸ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ FSSAI ਦੇ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਪੱਖ ਦੋਵੇਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗਾ।
ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਮਾਮਲਾ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ?
ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਫਾਰਮੂਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ infant nutrition products ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਾਤਰਾ, ਸਹੀ ਲੇਬਲਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਲ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
FSSAI ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਕਾਰਵਾਈ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਹੁਣ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਉਤਪਾਦਨ ਗੁਣਵੱਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਨਲਾਈਨ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ, ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਸਬੰਧੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤਿੰਨ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈ
FSSAI ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
- NAN Excella Pro Stage 1 — ‘5 HMOs’ ਅਤੇ Whey Protein ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਲ ਦਾਅਵੇ।
- Lactogen Pro 1 — Whey Protein ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਦਾਅਵਾ।
- Follow-up formula — ਲੈਬ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਾਪਦੰਡ ਤੋਂ ਘੱਟ ਬਾਇਓਟਿਨ ਮਿਲਣਾ।
FSSAI ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਵਾਬ ਅਤੇ adjudication proceedings ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।
Nestlé India ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ
FSSAI ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ Nestlé India ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਬਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇੰਟਰਾਡੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੌਰਾਨ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਲਗਭਗ 3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਡਿੱਗੇ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈ।
ਫਿਲਹਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ FSSAI ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕਿੰਨੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕੀ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਕਾਰਵਾਈ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ FSSAI ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਅਦਾਲਤੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।