ਭਾਰਤ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਨੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਵਾਂ ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ ਅਗਸਤ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। IMD ਨੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਲ ਵਰਖਾ ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਔਸਤ (Long Period Average – LPA) ਦੇ ਲਗਭਗ 94 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ “ਆਮ ਤੋਂ ਘੱਟ” (Below Normal) ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਵਰਖਾ, ਪਰ ਅੱਗੇ ਚੁਣੌਤੀ
ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੁਲਾਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਮੀਂਹ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਵਰਖਾ ਦਾ ਘਾਟਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਖਰੀਫ਼ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਆਇਆ। ਪਰ ਹੁਣ IMD ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੌਲੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਐਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਵਧਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਐਲ ਨੀਨੋ (El Niño) ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਐਲ ਨੀਨੋ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨੀ ਵਰਖਾ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਵਰਖਾ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਅਗਸਤ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ ਲਈ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਭਰਿਆ ਰੁਖ ਅਪਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਵਰਖਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਸਰ ਖਰੀਫ਼ ਫ਼ਸਲਾਂ ‘ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧਾਨ, ਮੱਕੀ, ਸੋਇਆਬੀਨ, ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਗਸਤ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਵਰਖਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਉਮੀਦ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ:
- ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਭੂਜਲ ਅਤੇ ਨਹਿਰਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵਧੇਗੀ।
- ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- ਖੇਤੀ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਰਹੇਗੀ ਨਜ਼ਰ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਸਤ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਖਾ ਡੈਮਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਜਲ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ‘ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ
ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ:
- ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ।
- ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਨ।
- ਸਥਾਨਕ ਮੌਸਮ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ।
- ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਸਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ।
ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਭਾਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕੁੱਲ ਵਰਖਾ ਘੱਟ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਪਵੇਗਾ। IMD ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰੀ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਦੇ ਦੌਰ ਵੀ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਲੰਬੇ ਸੁੱਕੇ ਦੌਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ‘ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਆਬਾਦੀ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖੇਤੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੌਨਸੂਨ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦਾ ਅਸਰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ, ਸਗੋਂ ਖਾਦ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਪੇਂਡੂ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ‘ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਟਾ
ਭਾਰਤ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਪੇਸ਼ੀਨਗੋਈ ਨੇ ਅਗਸਤ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਵਰਖਾ ਨੇ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਨੀਤੀ-ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇਕਰ ਵਰਖਾ ਦਾ ਘਾਟਾ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਰਜੀਹ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
