ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 31 ਅਗਸਤ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਨੁਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਮੁਤਾਬਕ ਸਤੰਬਰ 2026 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਕੁੱਲ ਵਰਖਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਔਸਤ (LPA) ਦੇ 91 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ ਲਈ 1971-2020 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ LPA ਲਗਭਗ 167.9 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਹੈ।
ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਨੇ ਵਧਾਈ ਚਿੰਤਾ
ਇਸ ਸਾਲ ਅਗਸਤ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੀਂਹ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਰਿਹਾ। IMD ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 16 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਮਾਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਕੁੱਲ ਵਰਖਾ ਘਾਟਾ ਵੀ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
ਤਾਪਮਾਨ ਵੀ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ
ਮੀਂਹ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਵੀ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। IMD ਮੁਤਾਬਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਔਸਤ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਪੈਣ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਹੁਮਸ ਦਾ ਅਸਰ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਐਲ ਨੀਨੋ ਬਣਿਆ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ
IMD ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਆਫ਼ ਮੈਟਿਓਰੋਲੋਜੀ ਮ੍ਰਿਤੁੰਜਯ ਮਹਾਪਾਤਰਾ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਨੇੜੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਐਲ ਨੀਨੋ ਹਾਲਾਤ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਐਲ ਨੀਨੋ ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ
ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪੱਕਣ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਕਪਾਹ, ਸੋਇਆਬੀਨ, ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਘਟਣ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਣਕ, ਛੋਲੇ ਅਤੇ ਸਰ੍ਹੋਂ—ਦੀ ਬਿਜਾਈ ’ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈਣ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਹੈ।
ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ
ਮਾਨਸੂਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਵਰਖਾ ਦਾ ਲਗਭਗ 70 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੀਂਹ ਡੈਮਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਭਰਨ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਜੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਸਬੰਧੀ ਦਬਾਅ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਗਸਤ ਵੀ ਰਿਹਾ ਰਿਕਾਰਡ ਗਰਮ
ਇਸ ਦੌਰਾਨ IMD ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਗਸਤ 2026 ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1901 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਅਗਸਤ ਰਿਹਾ। ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 28.01 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਰਿਹਾ, ਜਦਕਿ ਆਮ ਔਸਤ 27.34 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਹੈ। ਅਗਸਤ ਦਾ ਔਸਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਵੀ 24.36 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਰਿਹਾ, ਜੋ 1901 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਾਰੀ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁੱਲ ਵਰਖਾ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿਣ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪੂਰਬੀ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਜਤਾਈ ਗਈ ਹੈ। IMD ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਲੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਭਾਰਤ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਪਵੇਗੀ।