ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ 300 ਯੂਨਿਟ ਮੁਫ਼ਤ ਬਿਜਲੀ ਸਕੀਮ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਲੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਘਰੇਲੂ ਖਪਤਕਾਰ ਇਸ ਸਹੂਲਤ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਜ਼ੀਰੋ ਬਿੱਲ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
300 ਯੂਨਿਟ ਤੱਕ ਬਿੱਲ ਤੋਂ ਰਾਹਤ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਹਰ ਮਹੀਨੇ 300 ਯੂਨਿਟ ਤੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਬਿੱਲ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ 600 ਯੂਨਿਟ ਤੱਕ ਦੀ ਖਪਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਸਕੀਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਆਮ ਘਰੇਲੂ ਖਪਤਕਾਰ ਜੇਕਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੱਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬਿੱਲ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਯੂਨਿਟ ਵੱਧ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
ਇਹ ਉਹ ਨੁਕਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਖਪਤ ਸੀਮਾ ਪਾਰ ਹੋਣ ’ਤੇ ਬਿੱਲ ਦੇ ਨਿਯਮ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਏਸੀ, ਕੂਲਰ, ਗੀਜ਼ਰ, ਹੀਟਰ, ਵਾਸ਼ਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਧ ਬਿਜਲੀ ਖਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਪਕਰਨ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਖਪਤ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ—ਜਿਵੇਂ SC, BC, BPL ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਯੋਗ ਖਪਤਕਾਰਾਂ—ਲਈ ਨਿਯਮ ਵੱਖਰੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵਾਲੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
63,702 ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਿੱਲਾਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਬਿੱਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਮੀਟਰ ਰੀਡਰਾਂ ਦੀ ਹੜਤਾਲ ਅਤੇ ਬਿਲਿੰਗ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਤਕਨੀਕੀ ਦਿੱਕਤ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ 63,702 ਖਪਤਕਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਬਿੱਲ ਮਿਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਮੁਫ਼ਤ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜੀ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿਲਿੰਗ ਦੀ ਇਸ ਗੜਬੜ ਕਾਰਨ ਯੋਗ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦਾ 300 ਯੂਨਿਟ ਮੁਫ਼ਤ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਹੱਕ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਿੱਲਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਕੇ ਮੁਫ਼ਤ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਬਣਦੀ ਸਬਸਿਡੀ ਦਾ ਲਾਭ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਬਿੱਲ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਗਲਤ ਜਾਂ ਵਧੇ ਹੋਏ ਬਿੱਲਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਬਿੱਲ ਤਿੰਨ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਲਤ ਬਿੱਲਾਂ ਸਬੰਧੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਘਰਾਂ ਦੇ ਬਜਟ ਲਈ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ
300 ਯੂਨਿਟ ਮੁਫ਼ਤ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੱਧ ਵਰਗ ਅਤੇ ਘੱਟ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਬਜਟ ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬਿੱਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਕੋਲ ਸਿੱਖਿਆ, ਰਾਸ਼ਨ, ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਪੈਸਾ ਬਚਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਵਿੱਤੀ ਰਾਹਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੂਬੇ ਦੇ ਲਗਭਗ 90 ਫੀਸਦੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਬਿਜਲੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਤੋਂ ਲਾਭ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਰ ਸਰਕਾਰ ’ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਬੋਝ ਵੀ ਵਧਿਆ
ਮੁਫ਼ਤ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਾਹਤ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਪਾਵਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ (PSPCL) ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਵਿੱਤੀ ਪੱਖ ਵੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਸਬਸਿਡੀ ਦੀ ਰਕਮ ਵਧਣ ਅਤੇ PSPCL ਦੇ ਬਕਾਏ ਸਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੁਫ਼ਤ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਰਤਾ, ਸਬਸਿਡੀ ਦੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਅਦਾਇਗੀ ਅਤੇ PSPCL ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਿਹਤ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮੁਫ਼ਤ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖਪਤ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਏਸੀ ਅਤੇ ਕੂਲਰ ਦੀ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਯੂਨਿਟ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਲਾਈਟਾਂ ਬੰਦ ਰੱਖਣ, ਊਰਜਾ-ਕੁਸ਼ਲ ਉਪਕਰਨ ਵਰਤਣ ਅਤੇ ਏਸੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਖਪਤ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੱਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਬਿਜਲੀ ਬਿੱਲ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?
ਜੇ ਕਿਸੇ ਖਪਤਕਾਰ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਿੱਲ ਵਿੱਚ ਮੀਟਰ ਰੀਡਿੰਗ ਗਲਤ ਹੈ, ਮੁਫ਼ਤ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਜਾਂ ਬਿੱਲ ਅਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੱਧ ਆਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿੱਲ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ PSPCL ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਾਲੀਆ ਬਿਲਿੰਗ ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ 300 ਯੂਨਿਟ ਮੁਫ਼ਤ ਬਿਜਲੀ ਯੋਜਨਾ ਲੱਖਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਬਜਟ ਲਈ ਰਾਹਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਲਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਸਹੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣਾ ਵੀ ਉਨਾ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਹਾਲੀਆ 63,702 ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਬਿਲਿੰਗ ਮਾਮਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤਕਨੀਕੀ ਗੜਬੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਬਿਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਪਟਾਰੇ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।